همه جا عنايت بالفعل الهى در كار است و گاه قضا ، حتمى و گاه غير حتمى است : « يَمْحُواللَّه ما يَشاء وَيُثْبِتُ وَ عِنْدهُ امُّ الكِتابِ » . « 1 » « خدا هر چه خواهد محو و هر چه را خواهد اثبات مىكند و اصل كتاب ، مشيت اوست » . دراينجا مسأله « بدا » نيز مطرح مىشود ؛ مسأله‌اى كه با صحت دعا و تأثير صدقه وصلهء رحم و اعمال خوب و بد انسان در سرنوشت او ارتباط دارد - كه در رساله ( سرالبداء ) در آن بحث نموده‌ايم - مع ذلك همانطور كه گفته شد احاطه به جميع جوانب اين مسائل براى ما ميسّر نيست و اعتراف به عجز و ايمان اجمالى به قضا و قدر و بدا و تأثير اعمال در زندگى و حوادث و دفع بليّات يا نزول بلا و طول عمر يا كوتاه شدن آن و اين گونه امور كافى است . و اين تأثير و تأثرات به طور اجمال قابل درك است و در عين حال منافى با علم مطلق و قدرت مطلقهء حق تعالى نيست و ايمان به همه مثل ايمان به وقوع امور محال و متناقض نمىباشد . لذا در اينجا ما هم كلام را كوتاه كرده و به اين كه آنچه را گفتيم هر چند به طور مختصر گفتيم و كامل نيست اعتراف مىكنيم و مىگوييم اگر هم مفصل مىنوشتيم باز هم به عمق آن نمىرسيديم چنانچه از حضرت امير - عليه السلام - راجع به چگونگى قضاء و قدر

--> ( 1 ) - سورهء رعد ، آيه 39 .